Seksuele ontwikkeling en voorlichting

Waarom is seksuele voorlichting belangrijk?

Meer dan 50% van de jongeren vindt dat ze te weinig informatie krijgen over seksualiteit en relaties. Op school ligt de nadruk vooral op anticonceptie en het voorkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen en zwangerschappen, maar er is minder aandacht voor wensen, grenzen en seksueel plezier.

Jongeren zoeken zelf informatie over anticonceptie (bijvoorbeeld de pil en condooms) op internet. Hierdoor komen ze soms verkeerde informatie tegen, bijvoorbeeld dat hormonen in de pil schadelijk zouden zijn. Het zou goed zijn als jongeren via mediawijsheid leren om informatie te controleren en betrouwbare bronnen te gebruiken.

Goede voorlichting, minder problemen

Onderzoek toont aan dat jongeren met goede seksuele voorlichting gemiddeld later beginnen met seks en minder vaak ongepland zwanger raken.

Waarom is seksuele opvoeding op jonge leeftijd belangrijk?

Seksuele opvoeding helpt kinderen:

• een positief zelfbeeld en lichaamsbeeld te ontwikkelen;
• zelfvertrouwen op te bouwen en voor zichzelf op te komen;
• wensen en grenzen te herkennen en aan te geven;
• beter weerbaar te zijn tegen grensoverschrijdend gedrag;
• minder beïnvloedbaar te zijn door verkeerde informatie van vrienden of online;
• veilige en gelijkwaardige relaties aan te gaan;
• zich te beschermen tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) en ongeplande zwangerschappen;
• bewuste, gezonde keuzes te maken – nu en in de toekomst.

Waarom is relationele en seksuele vorming belangrijk?

Relationele en seksuele vorming helpt kinderen en jongeren:

• hun lichaam, gevoelens en relaties te begrijpen;
• vragen te stellen over gezinnen, verschillen tussen jongens en meisjes en privacy;
• zich weerbaar te maken tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag;
• op een gezonde manier om te gaan met relaties en seksualiteit.

Jongeren die goede seksuele voorlichting krijgen, beginnen gemiddeld later aan seksualiteit en zijn beter voorbereid. Scholen geven daarom voorlichting over condoomgebruik vóór leerlingen seksueel actief worden, om soa’s en ongeplande zwangerschappen te voorkomen.

Hulp en advies – Sense Oost-Nederland

Sense Oost houdt een gratis en anoniem spreekuur voor jongeren onder de 25 jaar. Hier kunnen ze terecht met vragen over:

• anticonceptie en voorbehoedsmiddelen;
• seksuele identiteit en gender;
• ongeplande zwangerschap;
• pijn bij het vrijen of geen zin in seks;
• grenzen aangeven en seks tegen je zin;
• het orgasme en seksualiteit.

Het Centrum Seksuele Gezondheid regio Oost is een samenwerkingsverband van de vijf GGD’s in Gelderland en Overijssel. Al deze GGD’s verzorgen consulten seksuele gezondheid en organiseren activiteiten om problemen te voorkomen. Jongeren kunnen met verschillende vragen terecht bij de consulten seksuele gezondheid. Bijvoorbeeld met vragen over relaties en (veilig) vrijen, een soa-test, anticonceptie, LHBTI+, seks tegen de zin of als vrijen niet fijn is. Dit consult voor jongeren onder de 25 jaar is bekend onder de naam ‘Sense’.

Jongeren krijgen hier gratis advies en als het nodig is worden ze doorverwezen naar verdere hulp. Kijk op de website van Sense voor meer informatie over het spreekuur voor jongeren.

Seksuele ontwikkeling per leeftijd

De seksuele ontwikkeling begint al vroeg en gaat bij iedereen anders. Hieronder een overzicht van de verschillen per leeftijd:

0 - 3 jaar:

• Kinderen ontdekken hun eigen lichaam.
• Ze genieten van lichamelijk contact.
• Ze worden zich bewust van hun eigen sekse.

3 - 6 jaar:

• Ze worden zich bewust van hun eigen lichaam.
• Ze spelen doktertje en gebruiken ‘vieze’ woorden.
• Ze leren sociale regels, zoals privacy.

6 - 9 jaar:

• Meer inlevingsvermogen en intensere vriendschappen.
• Eerste gevoelens van verliefdheid ontstaan.
• Schaamte over het lichaam kan toenemen.

9 - 12 jaar (prepuberteit):

• Eerste lichamelijke veranderingen zichtbaar.
• Meer interesse in seks, verschillen tussen kinderen groot.
• Zelfredzaamheid neemt toe, internetgebruik groeit.

12 - 15 jaar (puberteit):

• Groei van geslachtskenmerken, eerste menstruatie en sperma-afscheiding.
• Onzekerheid over het lichaam neemt toe.
• Sociale druk en interesse in seksualiteit groeien.

15 - 19 jaar (bijna volwassen):

• Lichaam blijft veranderen, maar onzekerheid neemt af.
• Relaties worden intiemer en seks speelt een grotere rol.
• Jongeren oefenen met relaties en ontdekken hun grenzen.

Belangrijke aandachtspunten:

• Jongeren proberen verschillende manieren met seksualiteit uit.
• Goede seksuele voorlichting helpt bij het maken van bewuste keuzes.
• Het leren bewaken en respecteren van grenzen is van groot belang.

Op de website van het Nederlands Jeugdinstituut vindt u informatie als ouder of verzorger hoe u in de verschillende leeftijdsfases uw kind kunt helpen en bijstaan. 

Grenzen, respect en keuzes maken

Jongeren leren op school met speciale lesprogramma’s hoe ze hun grenzen kunnen aangeven. Hoe je met respect met elkaar omgaat en welke keuzes je moet maken. Ze praten er onderling ook over, maar vinden het vaak moeilijk om met hun ouders/verzorgers hierover te praten.

Hoe kun je als ouder het gesprek aangaan?

• Leer je kind dat ‘nee’ zeggen oké is.
• Stimuleer een eigen mening en zelfvertrouwen.
• Oefen een krachtige houding en duidelijke communicatie.
• Geef je kind de tijd om na te denken voordat het een beslissing neemt.
• Leer je kind positief tegen en over zichzelf te praten en dingen zeggen die helpen om zich goed te voelen.
• Bied steun en reageer zonder oordeel op vragen of onzekerheden.

Meer tips vindt u op de website van het Nederlands Jeugdinstituut. 

Voor jongeren

Pubercoaches van Avedan en weerbaarheidstrainingen bij Avedan kunnen helpen om te leren je grenzen te stellen.

Anticonceptie en veiligheid

Jongeren vertrouwen vaak op informatie van sociale media, maar daar is niet altijd wetenschappelijk onderbouwde informatie te vinden. Dit kan leiden tot verkeerde beslissingen. Goede voorlichting helpt jongeren bij het maken van bewuste en veilige keuzes.

Welke vormen van anticonceptie zijn er?

• Onder de 18 jaar: de pil en condooms zijn het meest gebruikt.
• Oudere jongeren: overwegen ook andere manieren om een zwangerschap te voorkomen, zoals de prikpil of het spiraal.

Wanneer kun je starten met de pil?

Neem contact op met de huisarts voor informatie over de pil. 

Waar kunnen jongeren terecht voor advies?

• Huisarts – neem contact op met de praktijkondersteuner Jeugd.
• Rutgers – informatie over seksualiteit, anticonceptie en grenzen stellen.
• Sense – gratis en anoniem spreekuur voor jongeren. Sense, voor al je vragen - GGD Twente
• TEJO-huis – laagdrempelige hulp voor jongeren. Loop gewoon eens binnen voor een gesprek.
• Jongerenwerk Almelo – ondersteuning voor jongeren met bijvoorbeeld een jongerensoos.

Waar kunnen ouders of verzorgers terecht voor advies?

• Huisarts – neem contact op met uw eigen huisarts.
• Loes – opvoedadvies voor ouders of verzorgers.
• Online op Ouders.nl Ouders.nl - alles over baby, peuter, kleuter, schoolkind en puber.
• Online bij het Nederlands Jeugdinstituut – informatie voor ouders of verzorgers over opvoeding en ontwikkeling van een kind.

Waarvoor kunt u terecht bij de gemeente en het wijkteam

Als een kind of gezin meer hulp nodig heeft dan wat het eigen netwerk of de reguliere voorzieningen kunnen bieden.

• Bij zorgen over de ontwikkeling of veiligheid van een kind.
• Bij zorgen over een gezin of ouderschap.
• Bij gedragsproblemen of psychische klachten.
• Bij ingewikkelde problemen of meerdere hulpvragen.

Bij deze of andere zorgen kun je terecht bij een wijkteam van de gemeente voor ondersteuning.