Almelo herdenkt oorlogsslachtoffers

Rondom het monument voor de gevallenen op het Wethouder E. van Dronkelaarplein vond op zaterdag 4 mei de officiële dodenherdenking plaats. Er was muziek, leerlingen lazen hun winnende gedicht voor over oorlog en vrede en burgemeester Van 't Veld hield een toespraak . Na de 2 minuten stilte, als eerbetoon aan hen die hebben geleden en gestreden voor de vrijheid, legde de burgemeester samen met wethouder Maathuis de eerste krans. Daarna volgden kransen van vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en verenigingen. Veel inwoners legden aansluitend bloemen op een van de gedenkplaten, waarop de namen staan van ruim 400 oorlogsslachtoffers uit Almelo.

Toespraak burgemeester Van 't Veld - dodenherdenking 2024

gesproken woord geldt

Al bijna tachtig jaar is het op 4 mei om acht uur twee minuten stil. De gedachte achter de stilte verandert met de tijd. We herdenken vandaag alle slachtoffers sinds de Tweede Wereldoorlog. Tegelijk houden we volgende generaties een spiegel voor over de impact van humanitaire rampen en de verantwoordelijkheid die ieder van ons heeft voor vrijheid en vrede. 

Fijn u hier vanavond met zovelen samen te zien. Samen komen, om samen te delen en zo sterker te worden. 

Met elkaar moeten we onder ogen blijven zien wat er is gebeurd. De verhalen doorvertellen en oog hebben voor de verhalen van anderen. Want de Tweede Wereldoorlog wordt geschiedenis, maar tot op de dag van vandaag leven mensen ín oorlog - en mét oorlog.

Zoals mijn ‘geadopteerde’ Joodse oma Tiny. 
Ik leerde haar in 2015 kennen. Vorig jaar overleed ze op 94-jarige leeftijd. Kort voor haar overlijden was ik bij haar. Ze pakte m’n hand en zei ‘jij laat me toch niet in de steek. Je bent familie voor me geworden’. Een zin die ze herhaalde, iedere keer dat ik haar bezocht.

Als jong meisje tijdens de oorlogsjaren had Tiny op verschillende onderduikadressen gewoond. Zonder ouders, in een vreemde omgeving, leerde ze zichzelf onzichtbaar te maken. Na de oorlog bleken bijna al haar familieleden in Auschwitz te zijn vermoord. Een verdriet te groot om te dragen. 

Met Tiny bezocht ik het Anne Frank huis. Ze had als klein meisje nog met Anne gespeeld. Op de foto staan twee kleine meisjes, lachend en met een grote strik in het haar. Anne overleefde de oorlog niet, Tiny wel. Maar tot haar 94e bleek het leven voor haar een opgave tot overleven. Altijd een koelkast vol eten, altijd contant geld in huis en altijd de tank van de auto vol benzine. Zodat je kon vluchten als het nodig was. Altijd het gevoel er niet toe te doen. Vele lieve mensen om haar heen en toch zo ontzettend eenzaam. En ieder keer als het antisemitisme weer oplaaide, kroop Tiny dagen in bed. 
Als ik bij haar op bezoek was en haar mee uit nam, kon ze vaak niet genieten. 
Ze huilde bij het idee dat we weer afscheid moesten nemen. 

Haar pijn, haar angst, heb ik diep gevoeld. Bij het Namenmonument in Amsterdam glijden mijn vingers rij na rij over de lange lijst met namen van haar familie. In tranen kijk ik rond. 
Zoveel mensenlevens, jong en oud. Zoveel mensen bruut vermoord - alleen omdat ze Joods zijn. 
En ik zou willen schreeuwen, waarom?

Door de persoonlijke verhalen van mensen uit die tijd, blijft de Tweede Wereldoorlog leven. Niets is zo krachtig als uit de eerste hand horen wat er gebeurd is.

Door de persoonlijke verhalen van mensen uit die tijd, blijft de Tweede Wereldoorlog leven. 
Niets is zo krachtig als uit de eerste hand horen wat er gebeurd is. Hoe gewone levens door de bezetter ongewoon werden. Verhalen over onderduiken en verzet, over verraad, vluchten, ontberingen en overleven. Maar ook verhalen over de pijn en het diepe verdriet. 

Veel met name Joodse families konden niet spreken over hun traumatische ervaringen. Direct na de oorlog was er vaak ook totaal geen luisterend oor. Pas op hogere leeftijd, vertelden sommige van hen beetje bij beetje hun verhaal. Zoals Tiny aan mij deed.

Het verdwijnen van de directe getuigenissen in combinatie met de spanningen van vandaag maken het belang van herdenken en herinneren alleen maar groter. De situatie in de wereld houdt ons een spiegel voor. We moeten blijven beseffen dat onze vrede kwetsbaar is. 

Het voorkomen van oorlog en onderdrukking, van haat en onverschilligheid, begint klein. Bij ons, vandaag, zoals we hier bij elkaar zijn.
Het begint bij hoe we tegenover de ander staan. 
Het begint met de vraag of we onze angst voor de ander kunnen overwinnen met nieuwsgierigheid naar die ander. Of we andere keuzes of een andere opvatting of levensstijl respecteren in plaats van veroordelen. 
Tolerantie en verdraagzaamheid hebben alles te maken met vrijheid. 
Vrijheid is, al klinkt het tegenstrijdig, rekening houden met ‘de ander’.  
Vrijheid is iets om te geven, te krijgen en vooral te delen, om met elkaar verbonden te zijn. 

En vandaag, in 2024, 79 jaar nadat we bevrijd werden, staat die vrijheid onder druk.

We zien polarisatie tussen bevolkingsgroepen. Islamofobie en antisemitisme nemen toe. 
Steeds vaker vallen de woorden asielzoekers en gelukszoekers samen. 
Termen worden verkeerd gebruikt terwijl zorgvuldigheid juist geboden is. 
Wereldwijd vluchten mensen voor oorlog, geweld en onderdrukking. 
Denk bijvoorbeeld aan Syrië, Oekraïne, Soedan en Gaza. 
De oorlogsbeelden trekken wonden open waarvan we dachten dat ze geheeld waren. 
En wij hier, hebben een verantwoordelijkheid naar deze mensen.


Hoe uitzichtloos de situatie in veel conflicten er vandaag uitziet of aanvoelt, het mag ons niet tegenhouden te strijden voor recht en gerechtigheid. Om perspectief te houden op oplossingen en die proberen te vinden. Als we vroeger een einde konden maken aan oorlogen en conflicten, dan zijn oplossingen ook denkbaar voor de toekomst. 
Maar die oplossingen komen niet vanzelf. 

Dat is wat vrijheid van ons vraagt. 

Dat we durven te kiezen: tégen de haat en vóór de medemenselijkheid. 
Dat we ons blijven verzetten tegen elke vorm van discriminatie, racisme en antisemitisme
Dat we ons inzetten voor de kracht van de dialoog. 
Dat we elkaar voor alles als mens zien; ongeacht ras, geslacht, levensovertuiging of welke grond dan ook.
Juist om te voorkomen wat ons overkwam. 
Denkend aan het realisme van Auschwitz-overlevende Primo Levi, die stelde: ‘Het is gebeurd, dus het kan weer gebeuren.’ 

Vrijheid is nooit af. 

De verhalen uit een ver verleden, zoals van mijn Joodse oma Tiny, van mensen in uw gedachten, die verhalen leren ons belangrijke lessen voor vandaag. 

Vandaag, als wij burgers en militairen herdenken, die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de koloniale oorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna. 
Morgen, als wij onze vrijheid vieren. 
En alle overige dagen van het jaar.